Lens bị mốc: Nguyên nhân, dấu hiệu & cách xử lý hiệu quả 99%

Lens bị mốc tạo ra lớp màng giống như lớp sương vô hình phủ lên từng bức ảnh. Điều này khiến màu sắc kém rực rỡ, các chi tiết nhỏ dần biến mất. Hiện tượng này hình thành do thói quen bảo quản máy ảnh chưa đúng.

1. Lens ảnh bị mốc là hiện tượng gì?

Lens bị mốc được hiểu là hiện tượng các vi sinh vật sinh sôi và phát triển trên các bề mặt thấu kính của ống kính máy ảnh.

Nấm mốc trên máy ảnh thường có dạng như rễ tre hoặc mạng lưới li ti. Chúng hình thành từ bụi kết hợp với hơi ẩm; khi bụi chứa bào tử nấm gặp môi trường ẩm, nấm sẽ nhanh chóng lan rộng và phát triển mạnh.

Các yếu tố như độ ẩm cao, ánh sáng yếu, không khí lưu thông kém là tác nhân chủ yếu gây ra tình trạng này.

Nấm mốc không chỉ bám bẩn đơn thuần mà còn tiết ra axit hữu cơ. Theo thời gian, chúng làm mòn lớp phủ quang học và làm suy giảm chất lượng quang học của lens vĩnh viễn.

Dựa trên hình thái và mức độ phát triển, nấm mốc trên lens được chia thành các dạng phổ biến:

• Nấm ố: Bắt đầu từ những đốm nhỏ hình tròn, màu trắng đục/xám nhạt tại 1 số vị trí trên thấu kính. Khi đưa lens nghiêng dưới ánh sáng, đốm chuyển màu xanh nhẹ. Dạng này dễ nhầm với bụi, thường xuất hiện ở giai đoạn đầu, chưa ăn sâu vào coating.
• Mối rễ tre: Đây là loại gây hại nhất, có hình như sợi tơ, lan tỏa theo vân nhánh, tương tự như rễ cây hoặc vết nứt chân chim. Chúng lan nhanh, bám sâu vào bề mặt thấu kính và có thể xâm nhập sâu vào cấu trúc quang học, gây hỏng linh kiện nếu không xử lý sớm.
• Nấm sương mù: Là dạng mốc nhẹ, tạo nên các vùng mờ đục, không đều, khó nhận ra bằng mắt thường. Loại này hình thành do độ ẩm thâm nhập, khiến hơi nucows không thoát ra khỏi lens. Chúng làm ảnh bị giảm tương phản, mất độ trong (dễ quan sát thấy khi chụp ngược sáng).

2. Nhận biết dấu hiệu lens máy ảnh đang bị mốc

Dấu hiệu lens bị mốc sẽ ngày càng rõ rệt hơn theo thời gian. Nếu chú ý quan sát, bạn có thể nhận ra từ những biểu hiện đầu tiên:

• Soi lens dưới đèn pin, bạn thấy đốm trắng li ti, vệt mờ màu trắng/xám trong thấu kính, tỏa ra nhiều hướng. Chúng không di chuyển khi nghiêng lens, cũng không làm sạch được hoàn toàn bằng bóng thổi.
• Ảnh chụp mờ, không sắc nét như trước, các chi tiết bị bệt, đặc biệt là ở phía rìa ảnh. Trong vài trường hợp, còn có thể xuất hiện thêm vệt sáng bao quanh, quầng tròn hoặc bóng mờ.
• Khi chụp ngược sáng, máy xuất hiện flare, lóa sáng bất thường, mất tương phản sáng - tối.
• Màu sắc ảnh nhạt và ám xám hoặc thiếu mất chiều sâu, khó chỉnh lại hoàn toàn.
• Lens có mùi mốc ẩm đặc trưng tương tự mùi quần áo để lâu, xuất hiện rõ hơn khi trời nóng ẩm. Nguyên nhân là do nấm phân giải cao su, keo, nhựa làm phát sinh khí thải có mùi.
• Ống kính có vết loang tròn/vùng mờ đục, bề mặt không đồng nhất. Khi ánh sáng chiếu qua sẽ thấy dạng đám sương trên lens. Khi chụp vật có màu tối, hình ảnh có vệt sáng mờ khói, độ tương phản kém.
• Quan sát trên kính hiển vi x10, x20 sẽ thấy rõ bào tử nấm và sợi nấm trưởng thành. Nếu kết hợp với kính lúp và theo dõi dưới ánh sáng xiên, dấu hiệu nhiễm nấm càng rõ nét.

3. Lý giải nguyên nhân lens máy ảnh bị mốc

Lens bị mốc không phải là hiện tượng ngẫu nhiên, mà là kết quả của nhiều tác động lâu dài:

• Môi trường ẩm: Do nồm, mưa kéo dài làm hơi ẩm xâm nhập sâu vào trong lens, tạo điều kiện cho bào tử nấm sinh sôi.
• Bảo quản sai cách: Cất lens trong túi kín, balo, hộp nhựa không có chất hút ẩm, hoặc để nơi thiếu ánh sáng. Không dùng tủ chống ẩm hoặc bảo quản bằng tủ chống ẩm nhưng cài sai độ ẩm.
• Không vệ sinh định kỳ: Do thường xuyên tiếp xúc với mồ hôi tay, dầu và chất bẩn, nên nếu không được làm sạch thường xuyên, lens dễ bị mốc.
• Ít dùng: Việc để lens quá lâu không dùng cũng khiến không khí dễ ứ đọng phía trong, độ ẩm không được giải phóng, sinh ra mốc.

4. Nấm mốc gây hại thế nào cho lens máy ảnh?

Nấm mốc trong lens không chỉ ảnh hưởng đến thẩm mỹ. Trên thực tế, vấn đề này có thể gây hư hại nghiêm trọng cho ống kính, làm giảm chất lượng hình ảnh, giá trị sử dụng.

• Giảm chất lượng quang học: Nấm mốc phát triển sẽ cản trở ánh sáng, gây tán xạ và làm độ nét của ảnh giảm hẳn. Bề mặt thấu kính thiếu đồng nhất nên còn xuất hiện thêm quầng sáng/tối bất thường.
• Ăn mòn lớp coating: Đây là tác hại nguy hiểm nhất, do mốc đen và mốc xanh lam tiết axit hữu cơ, enzyme sinh học làm hỏng lớp phủ chống phản xạ. Vùng mốc lan mạnh khiến tình trạng đục thấu kính không thể phục hồi như ban đầu.
• Gây lóa sáng: Khi chụp ngược sáng, flare xuất hiện nhiều hơn, quầng sáng khó kiểm soát.
• Hư hỏng chi tiết: Khi mốc ăn sâu vào vòng zoom, focus, mô tơ lấy nét, chúng gây oxy hóa mạnh, khiến máy kẹt, khó xoay. Nếu xử lý chậm có thể dẫn đến trượt bánh răng hoặc hỏng mô tơ.
• Giảm giá trị: Bề mặt thấu kính bị ăn mòn, lõm, nên giảm giá trị sử dụng, khó cho thuê, mua - bán. Việc xử lý mốc chuyên sâu cũng tốn kém hơn.
• Lây mốc ra xung quanh: Nếu để lens mốc chung với thiết bị khác, nấm có thể lan sang toàn bộ linh kiện gần đó, gây thiệt hại nặng nề hơn.

5. Cách xử lý lens bị mốc đơn giản, hiệu quả nhanh

5.1. Sử dụng cồn isopropyl (IPA) nồng độ cao

Ngay khi lens nhiễm mốc nhẹ, chưa ăn sâu vào bên trong, lựa chọn tốt nhất lúc này là vệ sinh ống kính bằng khăn mềm và cồn isopropyl.

Chuẩn bị: Khăn mềm hoặc giấy lau lens, bóng thổi bụi, cồn isopropyl 70% hoặc dung dịch vệ sinh lens tương đương.

Cách thực hiện:

• Tắt nguồn máy ảnh trước, rồi lần lượt tháo kính lọc, nắp lens, đặt ở nơi bằng phẳng, đủ sáng để quan sát các chi tiết.
• Loại bỏ hạt bụi ra khỏi mặt ống kính bằng chổi mềm hoặc bóng thổi bụi.
• Cho 2 - 3 giọt dung dịch vệ sinh vào khăn giấy/khăn mềm, bóp nhẹ rồi lau lên mặt kính. Xoay khăn từ tâm ra rìa mép một cách nhẹ nhàng, không tì mạnh.

5.2. Sử dụng hydrogen peroxide vệ sinh ống kính

Với công dụng phá hủy màng tế bào nấm và khử khuẩn, Hydrogen Peroxide (H2O2) hỗ trợ làm sạch mảng bám có nguồn gốc hữu cơ dễ dàng.

Các làm này được khuyến khích trong các trường hợp lens nhiễm mốc ở mức độ trung bình. Nhân tố gây hại chỉ trú ngụ quanh filter và mặt ngoài ống kính.

Chuẩn bị: Bạn cần có dung dịch H2O2 (3%), vải mịn, tăm bông và nước cất, khăn mềm.

Cách thực hiện:

• Pha H2O2 với nước cất theo tỉ lệ 50 : 50, việc này nhằm giảm nguy cơ ăn mòn lớp phủ.
• Lấy bông tăm hoặc vải mềm nhúng vào dung dịch rồi chấm đều lên vùng lens có dấu hiệu mốc.
• Chờ trong 1 phút, sau đó lau sạch và để lens ở nơi thoáng mát trong 8h trước khi mang đi bảo quản.

5.3. Diệt tận gốc nấm mốc chỉ bằng tia UV

Theo các nghiên cứu vật lý, tia UV C (bước sóng bằng khoảng 254nm) có thể phá hủy cấu trúc ADN của nấm trưởng thành và bào tử cực nhanh. Khi áp dụng với máy ảnh, chúng loại bỏ nấm mốc trên diện rộng mà không gây hại cho thiết bị.

Chuẩn bị: Buồng khử trùng/tủ diệt khuẩn có khả năng phát tia UV, tủ chống ẩm cho máy ảnh.

Cách thực hiện:

• Đầu tiên, cần tắt nguồn hoàn toàn rồi gỡ nắp đậy và lens khỏi máy ảnh.
• Tiếp theo, làm sạch sơ bề mặt lens rồi đưa vào tủ/buồng khử trùng, chiếu tia UV trong 60 phút/mặt. Thực hiện lặp lại 2 - 3 lần nếu mức độ mốc cao.
• Khi đã loại bỏ hết nấm mốc, bạn cho lens vào tủ chống ẩm để bảo vệ lâu dài.

6. Mẹo bảo quản lens máy ảnh luôn khô ráo cực kỳ hiệu quả

Để lens máy ảnh giữ được độ trong suốt lâu dài, không nhiễm nấm mốc, bạn nên:

• Thường xuyên bảo quản thiết bị trong tủ chống ẩm máy ảnh và chuẩn hóa độ ẩm. Lý tưởng nhất là cài đặt ở mức 40 - 50%.
• Trước khi tái sử dụng, nên dùng khăn mềm lau nắp đậy và lens, lọc kính 1 lượt.
• Nếu lâu ngày không sử dụng, bạn nên chỉnh vòng zoom và focus từ từ, tránh để mắc kẹt do khô dầu.
• Loại bỏ tối đa hơi ẩm, nước đọng, bụi bẩn trước khi cho máy vào bảo quản. Bước này nhằm loại bỏ căn nguyên gốc rễ của cơ chế hình thành nấm.
• Khi nghi ngờ lens nhiễm nấm, nên tách riêng thiết bị ra 1 khu bảo quản khác. Chỉ đưa về chung 1 buồng khi đã làm rõ nguyên nhân và khắc phục vấn đề.

Nói tóm lại, lens bị mốc ảnh hưởng khá lớn đến giá trị chung của thiết bị. Tuy nhiên, tình trạng này có thể xử lý tận gốc từ đầu và phòng ngừa hiệu quả bằng tủ chống ẩm. Đến với điện máy Đặng Gia để được tư vấn tốt nhất với đầy đủ các mẫu tủ chống ẩm hiện đại, chính hãng, giá rẻ