Lens bị mốc: Nguyên nhân, dấu hiệu & 4 cách xử lý hiệu quả

Lens bị mốc chính là “sát thủ vô hình” khiến những bức ảnh sắc nét dần trở nên mờ đục. Nếu xử lý chậm, nấm mốc có thể lan rộng, đe dọa tuổi thọ toàn bộ hệ quang học. Vậy đâu là giải pháp hữu hiệu? Cùng Đặng Gia tìm hiểu trong bài viết dưới đây.

1. Dấu hiệu nhận biết lens bị mốc

Lens máy ảnh bị mốc mang những biểu hiện khá đặc trưng. Từ đó người dùng có thể phát hiện sớm, tăng khả năng “cứu chữa” cho lens máy ảnh.

1.1 Quan sát bằng mắt thường

Ban đầu, những dấu hiệu có thể khó nhận diện bằng mắt thường. Tuy nhiên ở dưới ánh sáng tốt, bạn vẫn có thể nhận thấy:

• Dạng mạng nhện: Các sợi nấm mảnh đan xem, lan tỏa từ một điểm trung tâm. Đây là hình thái phổ biến nhất của nấm mốc trên lens.
• Dạng bông tuyết: Mốc tạo thành các cụm nhỏ có nhiều nhánh tỏa ra giống tinh thể băng hay bông tuyết.
• Dạng rễ cây: Các sợi nấm phát triển ngoằn ngoèo, phân nhánh như rễ cây bám trên thấu kính.
• Đốm trắng: Thấu kính có các chấm trắng đục hay xám nhạt. Đây thường là dấu hiệu khi nấm mốc mới hình thành.
• Vệt sương: Một số lens xuất hiện vùng mờ như hơi nước bám trên kính, độ trong suốt của thấu kính giảm.

1.2 Kiểm tra bằng đèn pin

Sử dụng đèn pin LED để phát hiện nấm mốc nằm sâu trong cụm thấu kính.

• Hãy tháo lens ra khỏi máy. Nếu là loại có vòng chỉnh khẩu, hãy mở khẩu độ max.
• Chiếu đèn pin từ mặt trước ra sau của lens theo góc 30 - 40 độ. Xoay nhẹ ống kính để quan sát toàn bộ bề mặt kính.
• Mốc sẽ hiện rõ dưới dạng các sợi phân nhánh, cụm mờ hay mạng nhện.
• Bụi sẽ xuất hiện dưới dạng các chấm nhỏ riêng lẻ không có nhánh, không lan, không tạo mảng.

2. Nguyên nhân khiến lens bị mốc

Nấm mốc lens máy ảnh chỉ phát triển khi gặp môi trường thuận lợi. Dưới đây là một số nguyên nhân khiến lens dễ bị mốc:

• Độ ẩm môi trường quá cao: Độ ẩm duy trì >60%RH trong thời gian dài sẽ tạo điều kiện bào tử nấm phát triển.
• Bảo quản trong tủ kín nhưng không chống ẩm: Không khí ẩm bị giữ lại trong tủ làm hơi nước tích tụ quanh lens.
• Cất lens khi còn ẩm sau khi chụp: Hơi nước chưa bay hết sẽ tạo môi trường lý tưởng cho nấm mốc sinh sôi.
• Để máy trong balo nhiều ngày: Balo kín, ít thông khí và dễ giữ ẩm, đặc biệt sau khi sử dụng ngoài trời.
• Lâu không dùng: Lens ít được lấy ra vệ sinh hoặc thông khí rất dễ bị mốc.
• Bảo quản sai độ ẩm: Để lens ở nơi có độ ẩm quá cao hoặc không chỉnh độ ẩm tủ chống ẩm phù hợp cũng gây nấm mốc.
• Dùng tại môi trường ven biển, vùng nhiệt đới: Không khí nóng ẩm và hơi muối làm nấm mốc phát triển nhanh hơn, tăng nguy cơ ăn mòn.

3. Lens bị mốc ảnh hưởng như thế nào?

Len bị mốc ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu suất quang học. Mức độ ảnh hưởng phụ thuộc vị trí, diện tích và thời gian nấm phát triển.

• Ảnh bị giảm độ nét & độ tương phản: Mốc làm tán xạ ánh sáng, khiến ảnh mất độ sắc, mờ, “có lớp sương mù”.
• Tăng flare và ghosting: Lớp phủ chống lóa bị mốc phá hủy, gây lóe sáng, có viền sáng khi chụp ngược sáng hoặc nguồn sáng mạnh.
• Màu sắc bị đục: Mốc làm giảm khả năng tái tạo màu, ảnh trở nên âm u, thiếu độ trong.
• Có thể ăn mòn coating quang học: Nấm mốc tiết enzyme phá hủy lớp phủ, không thể phục hồi.
• Giá trị bán lại giảm mạnh: Giá trị lens bị mốc có thể bị 30 - 70% tùy mức độ.

4. Cách xử lý lens bị mốc đúng kỹ thuật

Mốc nhẹ trên bề mặt có thể xử lý được. Tuy nhiên, mốc bên trong cần tháo cụm quang học. Không áp dụng hóa chất tùy tiện vì coating rất dễ hư hỏng.

4.1 Dùng cồn isopropyl (IPA) nồng độ cao

Cồn IPA 90 - 96% được dùng để làm sạch bề mặt quang học. Chỉ áp dụng khi vùng mốc nằm trên bề mặt ngoài, dễ tiếp cận.

Chuẩn bị: Khăn mềm, bóng thổi bụi, IPA cao độ.

Theo FLIR, bạn có thể dùng IPA 96% hoặc dung dịch vệ sinh chứa trên 30% IPA để làm sạch nấm mốc như sau:

• Thổi sạch bụi trước khi lau để tránh tạo xước trên coating.
• Thấm IPA vào khăn lau chuyên dụng, không đổ trực tiếp lên lens.
• Lau nhẹ từ tâm ra ngoài bằng, không chà mạnh.

4.2 Xử lý lens mốc bằng hydrogen peroxide

Hydrogen peroxide (H2O2) chính là oxy già, được sử dụng trong một số quy trình xử lý nấm trên linh kiện quang học. Dung dịch này được khuyến khích dùng cho các vết nấm mốc nhỏ, ở bên ngoài.

Chuẩn bị: H2O2 (3%), tăm bông, nước cất, khăn mềm, bóng thổi bụi.

• Dùng bóng thổi bụi làm sạch bụi trên lens trước, tránh xước khi lau.
• Tiến hành pha H2O2 cùng nước cất theo tỉ lệ 1:1.
• Dùng tăm bông chấm dung dịch lên các khu vực nấm mốc.
• Sau đó dùng khăn mềm để lau sạch là được.

4.3 Diệt tận gốc nấm mốc bằng tia UV

Tia UV-C bước sóng ngắn có thể phá hủy cấu trúc ADN vi sinh, ngăn ngừa nấm mốc hiệu quả. Thiết bị kiểm soát nấm mốc trên lens diện rộng mà không gây hại cho thiết bị.

Chuẩn bị thiết bị UV khử nấm mốc cho máy ảnh.

Bạn chỉ cần gắn đúng ngàm máy ảnh hoặc ống kính là được. Bật đèn, thiết bị sẽ chạy khoảng 2 phút là dừng.

4.4 Mang tới trung tâm sửa chữa

Đây là lựa chọn an toàn nhất khi mốc nằm sâu bên trong, lan rộng hoặc xuất hiện trên lens giá trị cao.

Kiểm tra lens. Nếu phát hiện nấm mốc bên trong, hãy ngừng vệ sinh hoặc nhỏ hóa chất lên thấu kính. Mang lens đến trung tâm có kỹ thuật viên chuyên nghiệp để khắc phục.

5. Cách bảo quản để lens không bị mốc

Để hạn chế ẩm mốc trên lens, kiểm soát độ ẩm, hơi nước và vệ sinh là những yếu tố quan trọng nhất. Cùng Đặng Gia tìm hiểu chi tiết ngay sau đây.

5.1 Sử dụng tủ chống ẩm

Tủ chống ẩm là thiết bị bảo quản máy ảnh, lens hàng đầu hiện nay. Tủ tạo không gian kín, ngăn cách lens với độ ẩm cao.

• Đặt lens trong tủ chống ẩm có đồng hồ đo RH để kiểm soát độ ẩm liên tục.
• Cài đặt độ ẩm cho tủ ở mức 40 - 50%RH. Đây là mức Sony khuyến nghị cho thiết bị ảnh.
• Xếp lens cách nhau để không khí lưu thông và dễ lấy ra sử dụng.

5.2 Không cất lens khi còn hơi nước

Sau khi chụp mưa, sương hoặc môi trường ẩm, hãy lau khô thiết bị trước khi cất. Thay đổi nhiệt độ đột ngột có thể gây ngưng tụ hơi nước bên trong lens, từ đó phát sinh nấm mốc.

5.3 Định kỳ lấy lens ra sử dụng

Không nên để lens nằm lâu trong balo hoặc hộp kín.

Nikon khuyến nghị lấy thiết bị ra khỏi túi đựng khi bảo quản dài ngày. Việc lấy lens ra kiểm tra sẽ phát hiện sớm bụi, hơi ẩm hoặc dấu hiệu nấm.

Với lens lâu không dùng, nên kiểm tra cả mặt trước, mặt sau và bên trong để xem có nấm mốc không.

5.4 Vệ sinh lens định kỳ

Vệ sinh định kỳ là cách để loại bỏ các “dưỡng chất” cho nấm mốc sinh trường cũng như có thể phát hiện sớm dấu hiệu gây hại.

Dùng bóng thổi để loại bỏ bụi trước khi lau bề mặt kính. Sau đó lau sạch dấu vân tay và dầu bằng khăn chuyên dụng.

Sony khuyến nghị vệ sinh bụi, dấu vân tay và dầu trước khi đưa lens vào bảo quản.

5.5 Dùng gói hút ẩm đúng cách

Nếu không có tủ chống ẩm, bạn có thể dùng gói hút ẩm cùng các hộp kín.

Tuy nhiên, phải kiểm tra gói hút ẩm định kỳ vì khả năng của hạt sẽ giảm khi đã no nước. Thay hoặc sấy tái sử dụng silica gel theo đúng hướng dẫn của nhà sản xuất.

Nên đặt thêm ẩm kế để biết RH thực tế nếu dùng hộp kín.

5.6 Không bảo quản trong túi kín lâu ngày

Balo hoặc túi máy ảnh có thể giữ lại hơi ẩm sau khi sử dụng ngoài trời. Nikon khuyến nghị lấy camera và lens khỏi túi đựng khi bảo quản. Không cất lens ẩm trong túi kín rồi để nhiều ngày.

5.7 Tránh thay đổi nhiệt độ đột ngột

Không đưa lens từ môi trường lạnh sang nơi nóng ẩm quá nhanh. Chênh lệch nhiệt độ lớn có thể tạo nước ngưng tụ trên hoặc bên trong lens.

Khi di chuyển giữa hai môi trường chênh nhiệt, hãy để thiết bị thích nghi từ từ. Có thể giữ máy trong túi kín tạm thời khi chuyển từ lạnh sang ấm.

Lens bị mốc âm thầm phá hủy cả hệ thống quang học của máy ảnh. Để tránh những hư hỏng không đáng có, bảo quản chuẩn mực ngay từ đầu là cần thiết.